ZEYNİKLER MEZARLIĞI YOK EDİLDİ KÜRECİK’TE GEÇMİŞİN İZLERİ SİLİNİYOR

6 Şubat depremlerinin ardından Malatya’nın birçok bölgesinde olduğu gibi Kürecik’te de yeniden yapılanma çalışmaları sürerken, Şemsik (Güneşli) ve Amoklu (Taşevler) köyleri arasında gerçekleştirilen konut, altyapı ve yol çalışmaları ciddi tartışmaları beraberinde getirdi.

Bölge halkından aktarılan bilgilere göre, gerçek adı “Mezrai Seksen Viran”, yörede yaygın olarak kullanılan adıyla “Seksen Veren Merası” olan bölgede Amoklu halkı için yaklaşık 170 deprem konutu inşa edildi.

Depremzedelerin güvenli ve kalıcı konutlara kavuşturulması bölge açısından önemli bir ihtiyaç olmakla birlikte, çalışmalar sırasında çevredeki tarım arazilerinin ve tarihsel alanların korunup korunmadığına ilişkin ciddi soru işaretleri ortaya çıktı.

Bunların başında ise Zeynikler Mezarlığı’nın ortadan kaldırılması geliyor.

ZEYNİKLER MEZARLIĞI’NDAN GERİYE NE KALDI?

Bölge sakinlerinin anlatımına göre, Seksen Veren Merası içerisinde bulunan ve geçmişten bu yana Zeynikler Mezarlığı olarak bilinen mezarlık alanı yürütülen çalışmalar sonucunda tamamen ortadan kaldırıldı.

Mezarlığın mevcut durumunun yalnızca fiziksel bir alan kaybı olarak değerlendirilmemesi gerektiğini belirten yöre sakinleri, buranın Zeynikler topluluğunun bölgedeki tarihsel varlığının ve geçmiş kuşaklarla kurulan bağın önemli bir parçası olduğuna dikkat çekiyor.

Bu nedenle yaşananlar yalnızca “bir mezarlığın ortadan kaldırılması” tartışması olarak görülmüyor.

Asıl kaygı, bir topluluğun hafızasının, geçmişinin ve bu coğrafyadaki tarihsel izlerinin geri döndürülemeyecek biçimde kaybolması.

Bölgeden yükselen tepki ise çarpıcı.

“Mezara ve geçmişe verilen saygı işte bu kadar. Önce Zeynikler topluluğu dağıtıldı ve yok edildi, şimdi de geride kalan mezarları yok ediliyor.”

MEZARLARIN AKIBETİ AÇIKLANMALI

Zeynikler Mezarlığı’nın ortadan kaldırıldığı yönündeki bilgiler, cevaplandırılması gereken çok sayıda soruyu da beraberinde getiriyor.

Mezarlık alanı çalışmalardan önce resmî olarak tespit edildi mi? Kaç mezar bulunduğu kayıt altına alındı mı? Mezarlığın kaldırılması veya başka bir yere nakledilmesi yönünde herhangi bir karar alındı mı? Mezarların nakli gerçekleştirildiyse nereye taşındılar? İnsan kalıntılarıyla karşılaşıldıysa hangi işlemler uygulandı? Mezarlıkta yakınları bulunan ailelere ve Zeynikler topluluğuna önceden bilgi verildi mi?

Daha da önemlisi.

Mezarlığın ortadan kaldırılmasına hangi kurum, hangi karar ve hangi gerekçeyle izin verdi?

Bu soruların ilgili kurumlar tarafından belgeleriyle birlikte kamuoyuna açıklanması bekleniyor.

ŞEMSİK HALKININ KAYISI BAHÇELERİ VE TARLALARI DA GÜNDEMDE

Bölgede tartışma yaratan bir başka konu ise Şemsik halkına ait olduğu belirtilen tarım arazilerinin durumu.

Konut ve yol güzergâhının alt bölümünde bulunan kayısı bahçeleri ve tarlaların, çalışmalar sırasında bırakılan hafriyat, malzeme ve çeşitli atıklar nedeniyle zarar gördüğü ifade ediliyor.

Yöreden aktarılan görüntü ve bilgilere göre bazı alanlar tarım arazisinden çok hafriyat sahasını andıran bir görünüme bürünmüş durumda.

Malatya ve çevresinde kayısı bahçeleri yalnızca ekonomik değere sahip araziler değil; aynı zamanda ailelerin yıllardır geçimini sağladığı, kuşaktan kuşağa aktarılan üretim alanları.

Bu nedenle tarım arazilerinde meydana geldiği belirtilen zararın da tespit edilmesi ve sorumluluğun ortaya çıkarılması talep ediliyor.

ASFALT NEDEN ŞEMSİK’E KADAR DEVAM ETMİYOR?

Kürecik merkezindeki Şemsik yolu üzerinde Amoklu halkı için yapılan deprem konutlarının bulunduğu yol kesiminde asfaltlama hazırlıkları da sürüyor.

Yol kenarında asfalt çalışmasında kullanılmak üzere kum ve çakıl malzemelerinin hazırlandığı belirtilirken, mevcut hazırlığın asfaltın yalnızca Amoklu bağlantısını kapsayacağı ve Şemsik köyüne kadar devam etmeyeceği yönünde endişeye yol açtığı ifade ediliyor.

Bu durum Şemsik halkının haklı olarak cevap aradığı yeni bir soruyu gündeme getiriyor.

AYNI GÜZERGÂHTAKİ YOL NEDEN ŞEMSİK’E KADAR ASFALTLANMIYOR?

Bölge sakinleri deprem konutlarına yol yapılmasına karşı olmadıklarını özellikle vurguluyor.

Aksine depremzedelerin güvenli ulaşım imkânına sahip olması gerektiği belirtilirken, aynı güzergâh üzerinde bulunan Şemsik’in yol hizmetinin dışında bırakılmaması isteniyor.

Bu noktada ilgili kurumların asfalt projesinin başlangıç ve bitiş noktalarını, ihale kapsamını ve Şemsik yolunun projeye dahil olup olmadığını kamuoyuna açıklaması bekleniyor.

YENİ BİR YAŞAM KURULURKEN ESKİ BİR HAFIZA YOK EDİLEMEZ

Deprem sonrasında yeniden yapılanma kuşkusuz zorunlu.

Binlerce insanın evini kaybettiği büyük bir felaketin ardından güvenli konutların yapılması, yolların ve altyapının yenilenmesi kamu hizmetinin temel sorumlulukları arasında bulunuyor.

Ancak yeniden yapılanma sürecinin mezarlıkları, tarım arazilerini, yerel halkın mülkiyet haklarını ve bölgenin tarihsel hafızasını koruyarak yürütülmesi gerekiyor.

Çünkü yeni konutlar inşa etmek ile geçmişi korumak birbirinin alternatifi değildir.

Her ikisi de birlikte yapılabilir ve yapılmalıdır.

Zeynikler Mezarlığı konusunda ortaya çıkan tablo tam da bu nedenle önem taşıyor.

Bir tarafta geleceğin yaşam alanları yükselirken diğer tarafta geçmiş kuşakların mezarlarının ortadan kalkması, yeniden yapılanmanın nasıl yürütüldüğüne ilişkin ciddi bir kamusal denetim ihtiyacını ortaya koyuyor.

ZEYNİKLER’İN SON İZLERİ DE Mİ SİLİNİYOR?

Yöre halkının anlatımlarına göre Zeynikler topluluğu zaman içerisinde dağıldı ve topluluğun bölgedeki eski bütünlüğü ortadan kalktı.

Fakat geride mezarlar kaldı.

Bu mezarlar, geçmişte bu topraklarda yaşayan insanların sessiz tanıklarıydı.

İsimler unutulabilir, evler yıkılabilir, köylerin nüfusu değişebilir; ancak mezarlıklar bir toplumun geçmişiyle kurduğu en güçlü mekânsal bağlardan biridir.

Bu nedenle Zeynikler Mezarlığı’nın ortadan kaldırılması iddiası yalnızca bugünün değil, gelecek kuşakların da meselesidir.

Çünkü ortadan kaldırılan şey yalnızca taş ve topraktan ibaret değildir.

Bir mezarlık yok olduğunda, o mezarlığın taşıdığı isimler, aile bağları, sözlü tarih, yerel hafıza ve bir topluluğun belirli bir coğrafyadaki varlığına ilişkin izler de kaybolma tehlikesiyle karşı karşıya kalır.

KAMUOYU ŞEFFAF BİR AÇIKLAMA BEKLİYOR

Yaşananların bütün yönleriyle açıklığa kavuşturulabilmesi için ilgili kurumların kamuoyunu bilgilendirmesi gerekiyor.

Özellikle Zeynikler Mezarlığı’nın eski ve mevcut durumunun tespit edilmesi, mezarların akıbetinin açıklanması, varsa alınan karar ve izinlerin kamuoyuyla paylaşılması, Şemsik halkına ait tarım arazilerindeki zararın belirlenmesi ve yol projesinin neden Şemsik’e kadar uzatılmadığına ilişkin soruların cevaplandırılması bekleniyor.

Ayrıca mezarlık alanının eski fotoğrafları, tapu-kadastro kayıtları, uydu görüntüleri ve yöre sakinlerinin tanıklıkları üzerinden kapsamlı bir inceleme yapılması, yaşananların bütün boyutlarıyla ortaya çıkarılması açısından önem taşıyor.

Konu yalnızca bir yol, birkaç tarla veya bir inşaat sahası meselesi değildir.

Konu, insanın yaşadığı toprağa, geçmişine ve ölülerine gösterilen saygıdır.

GELECEK İNŞA EDİLİRKEN GEÇMİŞ YOK EDİLMEMELİ

Kürecik’te bugün cevap bekleyen temel soru ortada duruyor

Yeni konutlar ve yollar yapılırken bölgenin tarihsel hafızası neden korunamadı?

Zeynikler Mezarlığı gerçekten tamamen ortadan kaldırıldıysa, bunun sorumluları ve hukuki-idari dayanağı kamuoyuna açıklanmalıdır.

Şemsik halkının tarım arazileri zarar gördüyse bu zarar tespit edilmeli ve giderilmelidir.

Şemsik yolunun asfalt programının dışında bırakıldığı yönündeki endişeler doğruysa bunun gerekçesi açıklanmalıdır.

Çünkü kamu hizmetinin temel ilkelerinden biri yalnızca yeni yapılar inşa etmek değil; insana, çevreye, mülkiyete, kültürel hafızaya ve geçmiş kuşaklara saygı göstermektir.

BİR TOPLULUK DAĞILABİLİR; AMA ONUN TARİHİ, HAFIZASI VE MEZARLARI SESSİZCE ORTADAN KALDIRILAMAZ.

ZEYNİKLER MEZARLIĞI’NA NE OLDU?

MEZARLARIN AKIBETİ NEDİR?

KİM, HANGİ KARARLA BU ALANDA ÇALIŞMA YAPTI?

ŞEMSİK’İN TARIM ARAZİLERİNDEKİ ZARARI KİM GİDERECEK?

VE ŞEMSİK YOLU NEDEN ASFALT PROGRAMININ DIŞINDA KALIYOR?

Kürecik kamuoyu şimdi bu sorulara açık, belgeli ve tatmin edici yanıtlar bekliyor.

KAYNAK ARAŞTIRMACI-YAZAR: ŞAHİN AYDIN