BİTMEYEN EGOLAR, TÜKENEN ORTAK EMEK

Toplumumuz adına emek verdiğimiz kurumlarda ne yazık ki sık sık aynı sorunlarla karşılaşıyoruz: Birbirini istememe, başkasının emeğini küçümseme, dedikodu, karalama ve birbirini aşağıya çekme… Zamanla bu davranışlar öylesine sıradanlaşıyor ki kurumların doğal işleyişinin bir parçasıymış gibi kabul ediliyor. Oysa alışılmış olması, bir yanlışın kabul edilebilir olduğu anlamına gelmez.

Bu tablonun temelinde, birey olmanın sorumluluğunu yeterince kavrayamamış olmak yatıyor. Birey olmak; kendi düşüncesine sahip çıkarken başkasının düşünme hakkını da tanımaktır. Söylediğinin ve yaptığının sorumluluğunu üstlenmek, gerektiğinde “Yanıldım” diyebilmek, kendi eksiklikleriyle yüzleşebilmektir. İnsan, kendisine yöneltemediği soruları sürekli başkalarına yönelttiğinde eleştiri bir gelişme aracı olmaktan çıkar, bir üstünlük kurma biçimine dönüşür.

Bilgi sahibi olmak, eğitim görmek ya da yıllarca bir kurumda görev yapmak, insanı kendiliğinden olgunlaştırmaz. Asıl olgunluk, sahip olduğumuz bilginin ilişkilerimize nasıl yansıdığında ortaya çıkar. Bizden farklı düşünen birini dinleyemiyorsak, başkasının başarısını içtenlikle karşılayamıyorsak, her itirazı kişiliğimize yönelik bir saldırı sayıyorsak kendimizi geliştirme yolunda hâlâ yürümemiz gereken uzun bir mesafe vardır.

Ego, insanın kendi değerini bilmesiyle başlar sanılır. Oysa kendi değerinden emin olan insan, başkasının değerini azaltmaya ihtiyaç duymaz. Başkasının görünür olmasıyla küçüldüğünü hisseden, ortak bir başarıda bile kendi adının ne kadar öne çıktığını hesaplayan kişi, zamanla hizmet ettiği amacı kendi gölgesinde bırakır. Böylece toplum için kurulan alanlar, kişisel onay arayışlarının sahnesine dönüşür.

En yorucu tutumlardan biri de insanın kendisini sürekli sütten çıkmış ak kaşık gibi görmesidir. Herkeste kusur bulan, her çalışmada bir açık arayan, bütün sorumluluğu çevresine yükleyen kişi, kendi payını görünmez kılar. Oysa insanın ahlaki gelişimi, kendi haklılığını kanıtlama çabasından önce kendi sorumluluğunu görebilmesiyle başlar.

Hiçbirimiz eksiksiz değiliz. Hepimizin zaafları, yanılgıları ve öğrenmesi gereken şeyler var. Birlikte çalışmayı mümkün kılan da kusursuzluk değildir; eksiklerimizi kabul ederek birbirimize karşı dürüst ve adil davranabilmektir. Kendimize gösterdiğimiz anlayışı başkasından esirgediğimizde, adalet duygusunu kendi çıkarımıza göre daraltmış oluruz.

Elbette kurumlarda eleştiri olacaktır. Fakat eleştirinin değeri, ne kadar sert söylendiğinde değil, neyi iyileştirdiğinde aranmalıdır. Somut bir sorunu ortaya koymak, sorumluluğu açıklığa kavuşturmak ve çözüm önermek ortak emeği büyütür. İmalar, söylentiler ve kişiliği hedef alan sözler ise güveni aşındırır. Güvenin tükendiği yerde insanlar üretmekten çok kendilerini korumaya enerji harcar.

Bu nedenle sorumluluk hepimize düşüyor. Önce kendi davranışlarımızı sorgulamalı, ardından ortak emeği sürekli zedeleyen tutumlara karşı açık ve tutarlı bir tavır geliştirmeliyiz. Susmak bazen huzuru korumak gibi görünür; fakat tekrarlanan haksızlıklar karşısındaki sessizlik, zamanla o haksızlıkların yerleşmesine yol açar. Kurumların kişilere göre değişmeyen ilkelere, açık sorumluluklara ve hesap verebilir bir işleyişe ihtiyacı vardır.

Toplumsal sorumluluk almak, insanın kendi egosuyla da hesaplaşmasını gerektirir. Çünkü bir topluma hizmet etmek; bazen geri çekilmeyi, bazen başkasını dinlemeyi, bazen de alkış almadan emek vermeyi bilmektir.

Ardımızda bırakacağımız asıl iz, kaç kez haklı çıktığımız değil; kaç insanın emeğine değer verdiğimiz, kaç kişinin önünü açtığımız ve ortak yaşamı ne kadar güçlendirdiğimiz olacaktır.

Bir kurum, hiç kimsenin kendisini vazgeçilmez görmediği; herkesin birbirinin emeğini vazgeçilmez bildiği ölçüde büyür.